Het houdt me al jaren bezig.. Hoe kan dat toch? Je zó gedragen en toch miljoenen mensen aan je weten te binden?

Een steenrijke bejaarde zakenman met liegen als tweede natuur liet miljoenen Amerikanen op zijn partij stemmen. Ondanks aanhoudende schandalen, geblunder met coronamaatregelen, vijandige media en vernietigende boeken blijft Donald Trump overeind. In dit blog een verklaring die onderbelicht is gebleven. Onterecht.

Waarom is Trump toch succesvol bij zoveel Amerikanen, terwijl minstens zoveel mensen hem niet kunnen luchten of zien? Wat is het geheim van deze atypische president? Deze lomperik, racist, seksist, obsessieve twitteraar en ga zo maar door. De dagelijks bespotte bejaarde miljardair is als wereldleider uniek in zijn soort. Niet alleen door zijn leugenachtige gedrag, dat doen zoveel politici. Trump is vooral grillig in het debat, op het podium, maakt ontzettend veel handgebaren en uit zich vaak denigrerend. Tóch won hij in 2016, tegen alle verwachtingen in, het vertrouwen van miljoenen Amerikanen en schopte hij het tot machtigste man van de Verenigde Staten. En houdt dat al twee jaar vol, met puike economische cijfers als belangrijkste wapenfeit.

In dit artikel deel ik de mening van een debatdeskundige en lichaamstaalexpert over de meestbesproken man op aarde. Vanuit mijn eigen ervaring als kenner van authentieke communicatie en oud-journalist haak ik hierop aan. Op basis van meer dan duizend interviews die ik de afgelopen 20 jaar als journalist heb gedaan, ondermeer met politieke leiders als Bolkestein, Wiegel, Van Agt en Fortuyn (enkele dagen voor de moord).

Trump oogt zelfverzekerd
“Hij is dominant, extravert, op zichzelf gericht, emotioneel en heeft die emoties niet altijd onder controle.” Dat constateert lichaamstaalexpert Denise Dechamps in een Zembla-documentaire over het fenomeen Donald Trump. Agressiviteit en dominantie worden vaak gezien als negatieve begrippen.
“Als je bijvoorbeeld in een ziekenhuis werkt en je moet met iemand praten wiens zus ernstig ziek is, dan is dominantie onprettig voor de ander, maar..” legt Dechamps uit, “voor een wereldleider is dominantie handig. Het duidt op zelfverzekerdheid en assertiviteit.”

Dominant gedrag
Trump is een politicus met zijn eigen ‘signature moves’: hij maakt talloze handgebaren. Zo drukt hij vaak zijn duim en wijsvinger tegen elkaar als hij spreekt. Dechamps: “Een non-verbaal uitroepteken. Hij laat daarbij zijn handpalmen zien aan het publiek, een stop-teken. De combinatie is een heel dominant handgebaar. Ook wijst hij vaak als hij het woord voert. Ook ene dominant gebaar, omdat onze hersenen dit registeren als een vuist. Buiten de wijsvinger heeft ie zijn hand immers gesloten, net als een vuist. Wederom een dominant-agressief handgebaar, maakt Dechamps duidelijk.

Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut, vertelt in dezelfde uitzending dat Trumps gebaren juist heel herkenbaar en krachtig zijn. Een voorbeeld? De manier waarop Trump andere wereldleiders de hand schudt. Hij trekt de persoon naar zich toe terwijl hij diens/haar hand stevig vasthoudt. Daarna slaat hij zachtjes met zijn vrije hand op de hand van de ander. Dat laatste wordt ‘de handhug’ genoemd.

“Bij het condoleren van iemand heeft het iets troostends. Maar in de politiek is het niet echt gepast. Daar heeft het een andere betekenis, namelijk een extra stuk dominantie. Trump wil ‘de upper hand’ hebben”, analyseert Dechamps. Ook het naar je toe trekken staat voor dominantie: “Ik sta hier, ‘kom jij maar naar mij’. Trump loopt niet naar ‘onderdanen’ toe.”

Territorium 
Er is nog iets opvallend aan de lichaamstaal van Trump: hij verschuift veel dingen als hij aan een tafel zit. Dechamps: “Wat hij eigenlijk doet is zijn territorium afbakenen en vergroten. Net zoals apen zegt hij daarmee: ‘ik ben de alfaman, ik heb een groter territorium nodig’. Hij doet dat onbewust.”

Dat onbewuste gedrag maakt hem zeer authentiek, en krachtig. Ik heb het zelf meegemaakt bij onze veelbesproken politicus Pim Fortuyn. Ook hij wist de media te Die mocht ik voor een Belgische krant interviewen, een paar dagen voor de moord. Ondanks de enorme (media)druk waar hij destijds mee moest dealen, kwam de kale politicus zeer authentiek over tijdens ons gesprek in zijn Rotterdamse herenhuis.
Een aanzienlijk deel van zijn groeiende aanhang had ik ook te danken aan zijn authentieke gedrag en gebaren. Denk aan de beroemde oneliner, bij zijn verkiezing tot partijleider, saluerend met de hand tegen zijn hoofd: “At your service!

Authenticiteit
Dat geldt ook voor de handgebaren van Trump. Al die handgebaren zijn niet ingestudeerd, maar oprecht, concludeert Dechamps. “Oprechte lichaamstaal komt voort uit het limbisch systeem van de hersenen. Het buitenste deel van het brein heet de neocortex. Dat is het rationele deel; het nadenkgedeelte. Als je dat gebruikt in je lichaamstaal zie je tegenstrijdigheden opkomen, omdat het limbisch systeem iets anders wil.”
Een voorbeeld? Een politicus die heel zelfverzekerd en overtuigend wil overkomen, maar ondertussen spanning in de handen laat zien en wippende voeten. Die tegenstrijdigheden zie je bij Trump nauwelijks, aldus Dechamps. “Het is vooral authentiek,”

Die authenticiteit is in beginsel ijzersterk, beaamt debat-deskundige Van Grieken. “Je bent daarmee onderscheidend ten opzichte van andere politici en trekt aandacht. Dat is het eerste dat je nodig hebt om de kiezer te kunnen overtuigen.”


Tegenstrijdig
Als je kijkt naar debattechnieken, deden Obama en Clinton het volgens Van Grieken op álle vlakken beter. De charismatische Obama is een meester-spreker, die miljoenen overtuigde met zijn krachtige vertelwijze. Trumps tegenpool Hillary beargumenteerde en luisterde beter tijdens de presidentsverkiezingen. Ze kwam met goede aansprekende voorbeelden. Trump legde het volledig af op inhoud.

Toch maakte de miljardair op het grote publiek een sterkere indruk, door zijn herkenbare stijl. Van Grieken: “Die authenticiteit deed het juist goed tegenover iemand waarvan mensen al voor de debatten zeiden: ‘het is té geregisseerd; dat gepolijste symbool van Washington, perfect voorbereid, té perfect’. Mensen hadden bij voorbaat al een enorme hekel aan Clinton. En als de boodschapper niet geloofwaardig overkomt, maakt het niet uit wat hij of zij nog zegt.”